Tezde tablo, çok sayıda veriyi daha az alanda gösterebilir; ancak iyi tablo yalnız sıkıştırılmış veri değildir. Okuyucunun ne karşılaştırdığını, sayıların hangi birimde verildiğini, hangi grubu veya dönemi kapsadığını ve verinin nereden geldiğini ilk bakışta anlamasına yardım etmelidir. Başlık, sütun adları, dipnot ve kaynak birbirinden kopuk olduğunda tablo doğru sayıları içerse bile yorumlanması güçleşir.
Her enstitünün tablo başlığı, kaynak konumu, yazı büyüklüğü, çizgi kullanımı, numara biçimi ve yatay sayfa uygulaması farklı olabilir. Bu rehber, yaygın karar noktalarını sistemli biçimde açıklamak içindir; kurumunuzun güncel tez yazım kılavuzu, yayımlanmış örnek tezleri ve danışman yönlendirmesi önceliklidir. Özellikle tabloyu yeniden biçimlendirmeden önce kılavuzdaki gerçek örneği açıp karşılaştırın.
Önce tablo gerekip gerekmediğine karar verin
Kısa ve tek bir karşılaştırma çoğu zaman cümle içinde daha anlaşılır verilebilir. Birbirine bağlı birkaç kategori, zaman dönemi, grup veya ölçüt aynı anda karşılaştırılacaksa tablo yararlıdır. Tablo, okuyucunun metnin birkaç yerine gidip gelmeden örüntüyü görmesini sağlamalıdır. Tek hücreli bir bilgi, çok uzun açıklama veya yalnız dekoratif bir görünüm için tablo açmak sayfayı kalabalıklaştırır.
Tablonun tek bir soruya cevap vermesi iyi ilkedir. Örneğin “Katılımcıların programlara göre dağılımı” ile “katılımcıların görüşlerinden alınan uzun alıntılar” aynı tabloda yer almamalıdır. İlk bilgi sayısal dağılım tablosu, ikinci bilgi tema ve örnek alıntı tablosu olarak ayrı tasarlanabilir. Ayrı tablo kullanmak, hem başlıkların daha doğru yazılmasını hem de metin içi yorumların daha izlenebilir olmasını sağlar.
| Bilgi türü | Genellikle uygun sunum | Dikkat edilmesi gereken |
|---|---|---|
| Tek ve kısa bilgi | Cümle veya kısa madde | Tablo açarak gereksiz boş alan oluşturmayın. |
| Gruplar arası sayısal karşılaştırma | Tablo | Birim, toplam ve yüzde tabanını açık yazın. |
| Zamana bağlı eğilim | Grafik veya tablo | Grafik seçilirse eksenleri ve ölçeği görünür bırakın. |
| Tema ve örnek bulgu | Kısa nitel tablo | Alıntıyı hücreye sıkıştırmayın; bağlamı metinde açıklayın. |
| Yöntem adımları | Adım tablosu veya sıralı liste | Her satırın aynı ayrıntı düzeyinde olmasına dikkat edin. |
Tablo başlığını okuyucunun sorusuna cevap verecek biçimde yazın
Başlık, “Tablo 3. Bulgular” gibi belirsiz bir ifadeden ibaret olmamalıdır. Hangi değişkenin, hangi grubun, hangi bağlamda gösterildiğini anlatmalıdır. Başlıkta bütün sonucu peşinen ilan etmek yerine verinin kapsamını tanımlayın. “Tablo 4. Öğrencilerin araştırma becerisi puanları” ifadesi, “Tablo 4. Öğrenciler başarısızdır” ifadesinden hem daha tarafsız hem daha açıklayıcıdır.
Kılavuzunuz aksi bir örnek vermiyorsa tablo numarasını elle yazıp sonraki tabloları tek tek değiştirmeyin. Word veya kurum şablonunun sağladığı numaralandırma yapısını kullanın. Başlığın üstte ya da altta, numara ve başlık arasında nokta veya iki nokta bulunup bulunmaması, büyük harf kullanımı ve satır aralığı enstitüye göre değişebilir. Bir kez doğru stil belirlendiğinde bütün tablolar aynı yapıyı izlemelidir.
| Zayıf başlık | Sorun | Daha açıklayıcı yaklaşım |
|---|---|---|
| Tablo 1. Sonuçlar | Ne sonucu olduğu belirsizdir. | Tablo 1. Katılımcıların programa göre ders tamamlama durumları |
| Tablo 2. İstatistikler | Değişken, grup ve ölçü belirtilmez. | Tablo 2. Ölçme aracının alt boyutlarına ait betimsel istatistikler |
| Tablo 3. Görüşler | Nitel bulgunun teması anlaşılmaz. | Tablo 3. Katılımcıların çevrim içi geri bildirim deneyimlerine ilişkin temalar |
Sütunları, satırları ve sayıları tutarlı kurun
Sütun adı kısa ama tam olmalıdır. Bir sütunda “Sayı”, diğerinde “n”, üçüncüsünde “Adet” kullanmak aynı ölçüyü üç farklı biçimde adlandırır ve okuyucuyu yorar. Yüzde veriyorsanız yüzde işaretinin başlıkta mı hücrede mi gösterileceğini bütün tablo boyunca aynı biçimde uygulayın. Ondalık basamak sayısı da içerik gerekçesi olmadıkça sabit kalmalıdır.
Metinsel hücrelerde sola hizalama, sayısal hücrelerde aynı sayısal biçim tercih edilebilir; ancak kesin hizalama kuralı kurum örneğine göre verilmelidir. Bir hücrede hem sayı hem uzun yorum varsa tabloyu yeniden düşünün. Açıklamayı not alanına, dipnota veya tabloyu izleyen paragrafa taşımak çoğu zaman daha okunur sonuç verir. Satır başlıklarını ve sütun başlıklarını tek bakışta ayırabilecek düzeni koruyun.
- Toplam satırını, varsa diğer satırlardan anlamlı ama kılavuza uygun bir biçimde ayırın.
- Boş hücrenin anlamını gizlemeyin: veri yok, uygulanamaz veya sıfır gibi durumlar gerekiyorsa notta açıklayın.
- Kısaltma kullandıysanız ilk geçtiği yerde veya tablo altı notunda açılımını verin.
- Yüzdelerin toplamı yuvarlama nedeniyle 100 olmayabilir; gerekiyorsa bu durumu kısa notla belirtin.
- Birden fazla ölçü birimi varsa her birimini ilgili sütun başlığında görünür yapın.
Excel veya Word’den aktarım yaptıktan sonra biçimi sıfırdan kontrol edin
Elektronik tablodan kopyalanan veri, görünüşte doğru gelse bile birleştirilmiş hücre, gizli satır, farklı yazı tipi, gereksiz kenarlık, beklenmeyen satır yüksekliği veya kopyalanmış formül sonucu taşıyabilir. Aktarım sonrası yalnız ilk satıra bakmayın. Başlık satırını, ortadaki birkaç satırı, toplam satırını ve son sütunu kontrol edin. Özellikle sayıların metne dönüşmediğinden, tarihlerin değişmediğinden ve yüzde işaretlerinin kaybolmadığından emin olun.
Tez Kâhini içerik editöründeki tablo aracı yapıyı düzenlemeyi kolaylaştırabilir; yine de nihai karar Word çıktısında verilir. Editörde sütunlar dengeli görünürken Word’de sayfa genişliği, yazı tipi veya paragraf aralıkları nedeniyle taşma olabilir. Kaydettikten sonra Word dosyasını hazırlayıp ilgili tabloyu gerçek sayfasında inceleyin.
- Gerekli aralığı seçin Kaynak dosyadan yalnız tezde kullanılacak satır ve sütunları alın; yardımcı hesapları taşımayın.
- Başlıkları sadeleştirin Birleştirilmiş hücreleri ve gereksiz iki satırlı başlıkları kurum örneğine göre yeniden kurun.
- Hücre kontrolü yapın Sayı, tarih, yüzde, eksik değer ve toplam satırlarını özellikle karşılaştırın.
- Kaynak ve notu ekleyin Veri size ait değilse doğru kaynak bilgisini; gerekli açıklamayı tablo altına yazın.
- Word çıktısını doğrulayın Tablonun taşmadığını, bölünmediğini ve başlığın doğru konumda olduğunu son dosyada kontrol edin.
Kaynak, not ve açıklamayı birbirine karıştırmayın
Kaynak, tablodaki veri veya yapının hangi eserden, veri setinden, kurum raporundan ya da araştırmacı üretiminden geldiğini gösterir. Not ise kısaltma, istisna, hesaplama biçimi, anlamlılık düzeyi veya yuvarlama gibi okuyucunun tabloyu doğru anlaması için gereken kısa bilgidir. Açıklama ise çoğu zaman metnin kendisinde, tablonun bize ne söylediğini tarafsız biçimde yorumlayan paragraftır. Bu üç işlev aynı cümlede toplandığında tablo altı kalabalıklaşır.
Başka bir çalışmadan tabloyu aynen veya uyarlayarak alıyorsanız yalnız yazar soyadı eklemek yetmeyebilir. Alanınızın atıf stili, telif koşulu, uyarlama ifadesi ve tam kaynakça kaydı birlikte değerlendirilmelidir. Açık erişimli olması veya internette görünmesi, tablonun serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez. Kaynağı doğrulayın, gerekiyorsa izin sürecini yönetin ve danışmanınıza sorun.
Geniş, uzun veya yatay tabloyu okunabilir yönetin
Sayfaya sığmayan tablo için ilk çözüm yazı boyutunu aşırı küçültmek olmamalıdır. Önce tekrar eden sözcükleri kısaltın, gereksiz sütunları çıkarın, yakın verileri iki tabloya ayırın veya ayrıntılı ham veriyi ekler bölümüne taşıyın. Ana metindeki tablo, araştırma sorusunu cevaplamak için gereken en anlamlı özeti taşımalıdır.
Kılavuz izin veriyorsa yatay sayfa, çok sütunlu tablo için doğru seçenek olabilir. Ancak yatay sayfa kullanmak başlığı, kaynak alanını, sayfa numarasını ve belge akışını ayrıca etkiler. Sayfa numarasının konumu, tablonun bir sonraki sayfada devam etme kuralı ve ilk satırın tekrar edip etmeyeceği gibi ayrıntıları kurumun örneğine göre test edin. Word belgesinin PDF’ye dönüşümünde de kesilme olmadığını kontrol edin.
| Sorun | İlk tercih | Gerekirse sonraki tercih |
|---|---|---|
| Başlıklar çok uzun | Başlığı anlam kaybetmeden kısaltın. | Açıklamayı not alanına taşıyın. |
| Çok fazla sütun var | Araştırma sorusuna hizmet etmeyen sütunu çıkarın. | Tabloyu iki bağımsız tabloya ayırın. |
| Satırlar çok uzun | Hücredeki yorumu metne veya eke taşıyın. | Kılavuz izin verirse tabloyu sayfa boyunca devam ettirin. |
| Dikey sayfaya sığmıyor | İçeriği sadeleştirin. | Kılavuz izin verirse yatay sayfa kullanın. |
Teslimden önce tablo kontrolünü sistemli yapın
Son gün yapılan bir tablo eklemesi, tablo listesini, metin içi numaraları ve sayfa akışını değiştirebilir. Bu nedenle tabloyu yalnız eklediğiniz sayfada değil, metin içi ilk atfında, tablo listesinde ve son PDF’de de kontrol edin. Bir tablonun numarası değiştiğinde ona gönderme yapan cümlelerin güncellenip güncellenmediğini denetleyin.
Kontrolü bir seferde bütün belge üzerinde yapmaya çalışmak yerine örneklemeli ama düzenli ilerleyin: İlk tablo, ortadaki geniş tablo, kaynak içeren tablo, yatay sayfadaki tablo ve son tablo. Bu örnekler doğruysa yine de bütün tablo başlıklarını hızlıca tarayın. Teslim kopyasını oluşturduktan sonra yeni biçim değişikliği yapmanız gerekirse aynı döngüyü tekrar edin.
- Tablo numarası ve başlığının kurum kılavuzundaki örnekle aynı yapıda olduğunu kontrol edin.
- Başlık, tablo, not ve kaynak arasındaki boşlukları gözden geçirin.
- Hücrelerde sayı, tarih, yüzde ve ondalık basamak yazımını doğrulayın.
- Metin içindeki yorumun tablodaki veriyle aynı olduğunu kontrol edin.
- Tablo listesinde numara, başlık ve sayfa numarasını güncelleyin.
- Word ve PDF görünümünde taşma, kesilme veya okunamayan hücre bulunmadığını denetleyin.
Sık sorulan sorular
Tezde tablo başlığı üstte mi altta mı olmalıdır?
Birçok kurum tablo başlığını üstte ister; fakat genel alışkanlık yerine kendi enstitünüzün güncel yazım kılavuzundaki örneği uygulayın. Şekil ve tablo için farklı konum kuralları bulunabilir.
Tablonun altına kaynak yazmak kaynakçaya eklemeyi gereksiz kılar mı?
Hayır. Tablo altındaki kaynak, tablonun kökenini açıklar; eserin kaynakçadaki eksiksiz kaydı ve metin içi atfı kendi atıf stilinizin kuralına göre ayrıca yapılmalıdır.
Excel tablosunu ekran görüntüsü olarak eklemek doğru mu?
Düzenlenebilir ve okunabilir tablo gerekiyorsa genellikle tercih edilmez. Ekran görüntüsü çözünürlük, erişilebilirlik ve hizalama sorunları yaratabilir. Kılavuz veya danışman özel olarak istemedikçe yapısal tablo kullanın.
Tablo çok genişse yazı boyutunu küçültebilir miyim?
Önce içeriği sadeleştirin veya tabloyu ayırın. Kılavuzun izin verdiği en küçük boyutu aşmayın; gerekirse yatay sayfa veya ekler çözümünü kurum kuralıyla değerlendirin.