Tezde kaynak göstermek yalnız kaynakçanın sonuna kitap ve makale adları eklemek değildir. Okurun hangi düşüncenin size, hangisinin başka bir çalışmaya ait olduğunu görebilmesi; metin içi göndermenin doğru kaynağa bağlanması ve kaynakça kaydının eseri yeniden bulmaya yetecek bilgiyi taşıması gerekir.
APA, Chicago, IEEE, Vancouver veya kurumun özel biçimi arasında noktalama ve sıralama farkları vardır. Bu rehber tek bir stili bütün kurumlara dayatmaz; kılavuzdaki stili doğrulama, kaynak verisini eksiksiz toplama ve metin-kaynakça eşleşmesini sistematik kontrol etme yöntemi sunar.
Önce kurumun istediği kaynak stilini kesinleştirin
Tez yazım kılavuzunda “kaynak gösterme”, “atıf”, “dipnot”, “kaynakça” ve “bibliyografya” başlıklarını ayrı ayrı arayın. Yalnız “APA kullanılacaktır” ifadesi yeterli olmayabilir; sürüm, Türkçe uyarlama, sayfa numarası zorunluluğu, DOI yazımı veya çevrim içi kaynak tarihi için ek kurum kuralları bulunabilir.
Kılavuz metni ile örnek kaynakça satırı çelişiyorsa güncel sürümü ve enstitü duyurularını kontrol edin. Belirsizlik sürüyorsa danışman veya enstitüden yazılı yanıt isteyin. Bir stilde başladığınız tezi sonradan başka stile çevirmek mümkün olsa da eksik yazar, yıl, sayfa veya yayın bilgisi geriye dönük düzeltmeyi zorlaştırır.
- Stilin adı ve varsa sürümü açıkça yazıyor mu?
- Metin içi gönderme mi, dipnot sistemi mi isteniyor?
- Doğrudan alıntıda sayfa numarası zorunlu mu?
- DOI, URL ve erişim tarihi için özel kural var mı?
- Türkçe ve yabancı kaynaklar için farklı sıralama veya yazım isteniyor mu?
Her kaynak için ham künye kaydını eksiksiz tutun
Biçimlendirmeye geçmeden önce kaynağın ham verisini saklayın. Yazar adları, yayın yılı, eser başlığı, dergi veya kitap adı, cilt-sayı, sayfa aralığı, yayınevi, DOI ve URL gibi alanlar kaynak türüne göre değişir. Eksik bilgiyi dosya adından veya başka bir makalenin kaynakçasından tahmin etmeyin; mümkünse eserin kendi ilk sayfasını ve yayıncı kaydını kullanın.
DOI varsa bağlantıyı tıklayıp doğru esere gittiğini kontrol edin. İnternet sayfalarında kurumsal yazar ile site adını birbirine karıştırmayın. Tez ve raporlarda kurum, derece, enstitü, veri tabanı veya arşiv bilgisi kurum stiline göre gerekebilir.
| Kaynak türü | Temel alanlar | Özel kontrol |
|---|---|---|
| Dergi makalesi | Yazar, yıl, başlık, dergi, cilt-sayı, sayfalar | DOI doğru esere açılıyor mu? |
| Kitap | Yazar/editör, yıl, başlık, baskı, yayınevi | Bölüm kullanıldıysa bölüm ve kitap editörü ayrıldı mı? |
| Tez | Yazar, yıl, tez başlığı, derece, kurum | Yayımlanma durumu ve veri tabanı bilgisi gerekli mi? |
| Web sayfası | Yazar/kurum, tarih, sayfa başlığı, site, URL | Güncelleme tarihi ve erişim tarihi kuralı nedir? |
| Rapor / mevzuat | Kurum, yıl, başlık, numara, yayımlayan | Güncel sürüm ve resmî adres kullanıldı mı? |
Metin içi gönderme ile kaynakça kaydını birlikte oluşturun
Bir kaynağı metinde ilk kez kullandığınız anda kaynakça kaydını da oluşturun. Kaynağı “sonra eklerim” diye yalnız yazar-yıl notuyla bırakmak, yazımın sonunda eksik kayıt ve yanlış eser eşleşmesi üretir. Kaynak yöneticisi kullanıyorsanız her alıntıyı ilgili kayıt üzerinden ekleyin; elle çalışıyorsanız benzersiz kısa kod veya düzenli bir çalışma tablosu tutun.
Parafraz, kaynaktaki cümlelerin birkaç sözcüğünü değiştirmek değildir. Fikri gerçekten kendi anlatımınızla kurmalı ve yine kaynağa göndermelisiniz. Doğrudan alıntıyı tırnak, blok biçimi ve sayfa ya da paragraf konumu açısından kullandığınız stile göre işaretleyin. Sayfa bilgisi olmayan web içeriğinde kendi stilinizin önerdiği bölüm veya paragraf gösterimini kullanın; rastgele sayfa numarası üretmeyin.
- Kaydı açın Kaynağın ham künyesini yayıncı veya eserin kendisinden doğrulayarak kaydedin.
- Kullanım türünü belirleyin Parafraz, kısa doğrudan alıntı, blok alıntı veya ikincil kaynak durumunu ayırın.
- Göndermeyi ekleyin Kurum stilindeki yazar, yıl, numara veya dipnot yapısını kullanın.
- Kaynakçayı güncelleyin Aynı kaydın kaynakça listesinde bulunduğunu ve görünür alanların eksiksiz olduğunu doğrulayın.
Word veya kaynak yöneticisini denetimsiz bırakmayın
Word, Zotero, Mendeley ve EndNote kaynakları saklayıp alıntı ve kaynakça üretebilir; ancak yanlış girilmiş veriyi akademik olarak düzeltemez. Seçtiğiniz stil dosyasının kurumun istediği sürümle uyumlu olup olmadığını, yazar adlarının doğru alanlara ayrıldığını ve kurumsal yazarın kişi adı gibi parçalanmadığını kontrol edin.
Otomatik kaynakçayı elle biçimlendirmek kısa vadede kolay görünse de liste güncellendiğinde değişiklikler kaybolabilir. Sorunu mümkünse kaynak kaydında veya stil ayarında düzeltin. Teslim kopyası için alanları sabitlemeniz gerekiyorsa önce düzenlenebilir ana dosyanın yedeğini alın; sonra PDF çıktısında noktalama, italik, girinti ve satır bölünmelerini kontrol edin.
| İş | Araç yardımcı olabilir | Yazarın kontrolü gerekir |
|---|---|---|
| Kaynak saklama | Kayıtları tek yerde toplama | Alanların doğru ve eksiksiz olması |
| Metin içi gönderme | Stile göre biçim üretme | Göndermenin doğru cümle ve kaynağa bağlanması |
| Kaynakça | Sıralama ve noktalama uygulama | Kurumun sürüm ve özel kuralları |
| DOI / URL | Metadata içe aktarma | Bağlantının doğru ve çalışır olması |
Metin ve kaynakça listesini çift yönlü karşılaştırın
En güçlü son kontrol iki yönde yapılır. Önce metindeki her gönderme için kaynakçada bir kayıt bulun. Sonra kaynakçadaki her kayıt için tez metninde en az bir gerçek gönderme bulun. Yalnız okuduğunuz fakat metinde kullanmadığınız eserleri “kaynakça”ya eklemek bazı stillerde doğru değildir; kurum “yararlanılan kaynaklar” veya ayrı bibliyografya istiyorsa farklı kural uygulanabilir.
Aynı yazarın aynı yıldaki eserlerini ayıran harfler, çok yazarlı kaynakların kısaltılması, kurumsal yazar adları ve Türkçe karakterler özellikle kontrol edilmelidir. Arama yaparken yalnız görünen yazar soyadını değil, kaynak yöneticisindeki benzersiz kayıtları da karşılaştırın; aynı soyada sahip farklı yazarlar yanlış eşleşebilir.
- Metinden listeye gidin Her gönderme için kaynakçada tek ve doğru kayıt bulunduğunu işaretleyin.
- Listeden metne dönün Her kaynakça kaydının metinde gerçekten kullanıldığını doğrulayın.
- Eşleşme ayrıntılarını kontrol edin Yazar, yıl, a-b harfi, numara ve kurumsal adın iki tarafta aynı olduğunu karşılaştırın.
- Çift kayıtları birleştirin Aynı eser farklı yazım veya DOI biçimiyle iki kez kaydedilmişse doğru kayıt altında birleştirin.
Çalışmayan bağlantı, eksik DOI ve erişim tarihini çözün
Bir DOI kaydı varsa tarayıcıda açarak eser başlığı, yazar ve yılın elinizdeki kaynakla eşleştiğini doğrulayın. DOI bulunamadığında sırf alanı doldurmak için arama sonucu bağlantısı eklemeyin. Yayıncının kalıcı sayfası veya kurum arşivi, geçici oturum bağlantısından daha güvenlidir.
Erişim tarihinin gerekip gerekmediği stile ve içeriğin değişebilirliğine bağlıdır. Kılavuz bütün web kaynaklarında tarih istiyorsa aynı biçimi uygulayın. URL içindeki takip parametrelerini temizleyin; fakat kaynağı tanımlayan kalıcı parametreleri silip bağlantıyı bozmayın. Bağlantı açılmasa bile kaynakça kaydının temel bibliyografik bilgileri eseri tanımlayacak kadar eksiksiz olmalıdır.
- DOI doğru başlık, yazar ve yıla açılıyor.
- URL oturum süresi dolan veya kişisel erişim bağlantısı değil.
- Erişim tarihi kurumun istediği biçimde ve yalnız gerekli yerlerde var.
- Çevrim içi kaynağın kurumsal yazarı ile site adı doğru alanlarda.
- Kırık bağlantı eserin temel künyesini görünmez hale getirmiyor.
Teslim öncesi kaynakça kontrol sırası
Kaynakça kontrolünü tezin son gecesine bırakmayın. Önce içerik eşleşmesini, sonra bibliyografik alanları, ardından stil görünümünü ve en son bağlantıları kontrol edin. Noktalama düzeltirken yanlış esere bağlanmış bir göndermeyi gözden kaçırmamak için bu sıra önemlidir.
Nihai Word ve PDF dosyalarında kaynakça başlığı, sayfa numarası, satır aralığı, asılı girinti ve sayfa bölünmelerini karşılaştırın. Kaynakça otomatik alan içeriyorsa dosyanın bir kopyasında alanları güncelleyin; güncelleme sonrası elle yapılan düzeltmelerin kaybolup kaybolmadığını kontrol edin.
- Metindeki her gönderme kaynakçada var; kaynakçadaki her kayıt metinde kullanılmış.
- Yazar, yıl, başlık, yayın bilgisi, DOI ve URL kaynak türüne göre eksiksiz.
- Stil ve sürüm kurum kılavuzuyla aynı; özel enstitü kuralları uygulanmış.
- Alfabetik veya numaralı sıra, a-b ayrımı ve kurumsal yazarlar doğru.
- Word ile PDF arasında italik, girinti, satır bölünmesi ve bağlantı farkı yok.
Sık sorulan sorular
Tezde hangi kaynak gösterme stilini kullanmalıyım?
Üniversitenizin veya enstitünüzün güncel tez yazım kılavuzunda belirtilen stil ve sürümü kullanın. Danışmanın önerisiyle kurum kuralı çelişiyorsa yazılı doğrulama isteyin.
Kaynakça programı kullanmak hataları tamamen önler mi?
Hayır. Programlar girilen metadata ve stil dosyasına göre çıktı üretir. Yanlış yazar, yıl, başlık, DOI veya stil sürümü otomatik olarak akademik açıdan düzeltilmez.
Kaynakçada olup metinde kullanılmayan eser kalabilir mi?
Bu durum kullandığınız stil ve kurumun “kaynakça” ile “bibliyografya/yararlanılan kaynaklar” ayrımına bağlıdır. Genel olarak metinde gönderme yapılmayan kayıtları otomatik kaynakça listesinde bırakmadan önce kurum kuralını kontrol edin.
Doğrudan alıntıda sayfa numarası zorunlu mudur?
Birçok stilde doğrudan alıntı için sayfa veya uygun konum bilgisi gerekir; ancak gösterim biçimi stile ve kaynak türüne göre değişir. Kendi stilinizin ve kurumunuzun kuralını uygulayın.