Tez yazım kılavuzu yalnızca punto ve kenar boşluğu tablosu değildir. Belgenin hangi sırayla kurulacağını, hangi sayfalarda numara gösterileceğini, başlıkların nasıl hiyerarşi oluşturacağını ve teslim dosyasının hangi teknik özellikleri taşıyacağını birlikte tanımlar.
İlk adım, kılavuzdaki her cümleyi Word üzerinde uygulanabilir bir kurala çevirmektir. “Ana bölüm yeni sayfadan başlar” ifadesi bir sayfa sonu kuralıdır; “ilk satır 1,25 cm içeriden başlar” ifadesi paragraf kuralıdır. Bu ayrım yapılmadığında aynı ayar belgenin yanlış yerlerine uygulanabilir.
Önce geçerli kılavuzu doğrulayın
Aynı kurumun web sitesinde eski tarihli birden fazla kılavuz bulunabilir. Dosyanın yayın veya revizyon tarihini, enstitü adını, program türünü ve tez teslim dönemini kontrol edin. Danışman tarafından gönderilen dosya ile enstitünün güncel sayfasındaki dosya farklıysa yazılı teyit istemek en güvenli yoldur.
Kılavuzla birlikte kapak örneği, etik beyan, jüri onay sayfası veya Word şablonu yayınlanmışsa bunları aynı kural setinin parçaları olarak değerlendirin. Örnek sayfadaki görünüm ile metindeki açık hüküm çelişirse varsayım yapmak yerine enstitüye sorun.
- Kurum, enstitü ve program türü doğru mu?
- Belgenin revizyon tarihi veya sürüm numarası var mı?
- Kapak ve onay sayfası için ayrıca örnek dosya verilmiş mi?
- Elektronik teslim ile basılı teslim kuralları ayrılmış mı?
Kuralları beş gruba ayırın
Kılavuzdaki kuralları sınıflandırmak, bir ayarın başka bir bölümü bozmasını önler. Belge geneli kuralları kâğıt ölçüsü, kenar boşlukları ve varsayılan yazı tipidir. Paragraf kuralları girinti, satır aralığı ve önce-sonra boşluklarını kapsar. Başlık kuralları ise seviye, numaralandırma, büyük harf ve yeni sayfa davranışını belirler.
- Belge geneli: kâğıt, yön, kenar boşluğu, üstbilgi ve altbilgi.
- Paragraf: hizalama, girinti, satır aralığı ve paragraf boşlukları.
- Başlık: seviye, punto, numara, yeni sayfa ve içindekiler ilişkisi.
- Özel öğe: tablo, şekil, formül, dipnot, kaynakça ve ekler.
- Teslim: dosya türü, adlandırma, imza, PDF/Word ve son kontrol.
Ön sayfaları ana metinden ayırın
Kapak, jüri onay, beyan, özet, abstract, ön söz ve listeler çoğu zaman ana metinden farklı kurallara sahiptir. Kapakta numara bulunmaması, ön sayfalarda küçük Romen rakamlarının kullanılması ve ana metinde Arap rakamlarının yeniden başlaması sık rastlanan bir örnektir.
Bu sayfaları normal metnin üstüne elle boş satırlar ekleyerek kurmak kırılgandır. Başlık uzadığında bütün öğeler aşağı kayar. Sabit konum istenen tarih veya kurum adı gibi öğeler için tablo, bölüm düzeni ya da sabit yerleşim mantığı tercih edilmelidir.
Belirsizlik ve çelişki kaydı tutun
Seçenekli kurallar ile örnek dosyada farklı görünen ayarları ayrı bir listede tutun. Danışman veya enstitüden alınan yanıtın tarihini de kaydedin. Böylece son kontrolde hangi tercihin neden yapıldığı anlaşılır.
Kılavuzu yorumlarken kişisel estetik tercihleri kurala dönüştürmeyin. Bir değer açıkça belirtilmemişse belgenin kendi içinde tutarlı olması genellikle en güvenli yaklaşımdır; ancak nihai karar her zaman ilgili kurumun güncel talimatına aittir.
Kural matrisi hazırlayın
Uzun bir kılavuzu uygularken her hükmü sayfa numarasıyla birlikte bir matrise aktarmak denetimi kolaylaştırır. “Kural”, “uygulandığı bölüm”, “Word karşılığı”, “kaynak sayfa” ve “doğrulama durumu” sütunları yeterlidir. Böylece bir ayarın kılavuzdan mı, örnek Word dosyasından mı yoksa danışman teyidinden mi geldiği karışmaz.
Örneğin “ana metin 1,5 satır aralığı” hükmü normal metne uygulanabilir; aynı değer tablo hücresi, dipnot ve kaynakça için otomatik olarak varsayılmamalıdır. Matris, istisnaları ana kuraldan ayırır ve teslim öncesi örneklem yerine tüm kural kümesinin kontrol edilmesini sağlar.
| Kılavuz ifadesi | Word karşılığı | Uygulama kapsamı | Kanıt |
|---|---|---|---|
| Ana bölümler yeni sayfadan başlar | Başlık stilinde önce sayfa sonu | Birinci düzey bölüm başlıkları | Kılavuz madde/sayfa numarası |
| İlk satır 1,25 cm içeriden başlar | Paragraf ilk satır girintisi | Kılavuzun belirttiği normal metinler | Örnek paragraf ve önizleme |
| Ön sayfalar Romen rakamlıdır | Ayrı bölüm ve numara biçimi | Kapak sonrası ön bölüm | Word altbilgi denetimi |
Uygulama sırasını doğru kurun
Önce sayfa ve bölüm düzeni, sonra stiller ve başlık hiyerarşisi, ardından tablo-şekil başlıkları ve en son otomatik listeler kurulmalıdır. İçindekiler veya tablolar listesi erken oluşturulursa sonraki değişikliklerde sürekli bozulmuş gibi görünür.
- Sayfa ölçüsü, yön ve kenar boşluklarını ayarlayın.
- Ön sayfa ile ana metin için bölüm sonlarını kurun.
- Normal metin ve başlık stillerini tanımlayın.
- Tablo, şekil, formül ve kaynakça kurallarını uygulayın.
- İçindekiler ve diğer listeleri güncelleyin.
- PDF ve Word çıktısını sayfa sayfa karşılaştırın.
Kılavuz güncellendiğinde sürümü karşılaştırın
Yeni tarihli bir kılavuz yayımlandığında bütün ayarları sıfırdan değiştirmek yerine eski ve yeni belgeleri madde madde karşılaştırın. Değişen kapak örneği, başlık biçimi veya teslim koşulu açıkça işaretlenmeli; değişmeyen kurallar korunmalıdır. Yalnız dosya adının değişmesi, içeriğin de değiştiğini kanıtlamaz.
Tez sürecinin ortasında kural değişmişse hangi sürümün hangi öğrencilere uygulanacağını enstitüden doğrulayın. Web sayfasının adresini, dosyanın indirildiği tarihi ve sürüm bilgisini saklamak sonradan yapılan “hangi kılavuzu kullandınız?” kontrolüne cevap verir.
Sık sorulan sorular
Enstitü kılavuzu ile APA 7 çelişirse hangisi uygulanır?
Sayfa düzeni ve kurumun istediği teslim biçimi için enstitü kılavuzu önceliklidir. Atıf ve kaynak gösterme standardında ise kılavuzun açıkça istediği sistem uygulanır; belirsizlik varsa enstitüden teyit alınır.
Örnek Word dosyasını doğrudan kullanmak yeterli mi?
Hayır. Örnek dosya yararlı bir başlangıçtır ancak gizli stil, bölüm sonu ve numaralandırma sorunları taşıyabilir. Güncel yazılı kılavuzla karşılaştırılmalıdır.