Özet, okuyucunun çalışmanın kapsamını kısa sürede anlayabildiği bağımsız bir metindir. Giriş bölümünün ilk paragraflarını kısaltmak yerine araştırmanın amacı, yöntemi, temel bulguları ve ulaşılan sonucu dengeli biçimde aktarmalıdır.
Abstract yalnız dil bilgisi açısından değil, bilgi kapsamı açısından da Türkçe özetle eşleşmelidir. Birinde bulunan örneklem sayısı, yöntem veya sonuç diğerinde kaybolmamalı; tezde kullanılan temel kavramların karşılıkları tutarlı olmalıdır.
Kılavuzdaki uzunluk ve yapı sınırını belirleyin
Bazı enstitüler kelime sınırı, bazıları tek sayfa şartı, bazıları ise yapılandırılmış alt başlıklar ister. Kelime sınırı varsa metin işlemcinin sayımına hangi alanların dahil olduğunu kontrol edin. Başlık ve anahtar kelimeler çoğu zaman ayrı değerlendirilir.
Özeti yalnız sayfaya sığdırmak için puntoyu veya satır aralığını kılavuz dışına çıkarmayın. Önce tekrarları, gereksiz literatür açıklamalarını ve tezde bulunmayan yorumları ayıklayın.
Dört temel soruya yanıt verin
Her ayrıntıyı özet içine taşımak yerine çalışmayı ayırt eden bilgileri seçin. Kaynak gösterme, uzun kavramsal tanım, tablo ve şekil kullanımı çoğu tez özetinde beklenmez; kurum kılavuzu farklı bir yapı istiyorsa o uygulanır.
- Bu çalışma hangi problemi veya amacı ele alıyor?
- Hangi yöntem, veri veya çalışma grubu kullanıldı?
- En önemli bulgu veya bulgular nelerdir?
- Bu bulguların temel sonucu ya da katkısı nedir?
Özet ve abstract eşleşmesini kontrol edin
İki metni paragraf paragraf karşılaştırın. Sayılar, özel adlar, yöntem adları, zaman kipleri ve sonuç ifadeleri aynı bilgiyi taşımalıdır. Tezin İngilizce başlığı ile abstract içindeki çalışma adı da tutarlı olmalıdır.
Alan terimleri için yalnız genel sözlüğe güvenmek yerine ilgili disiplinin hakemli yayınlarında kullanılan karşılıklara bakın. Aynı Türkçe kavramı metnin farklı yerlerinde iki farklı İngilizce terimle çevirmek anlam karışıklığı oluşturabilir.
Cümle cümle bilgi eşleştirme tablosu kullanın
Çeviri kontrolünü yalnız iki metni art arda okuyarak yapmak sayı ve kapsam kayıplarını yakalamayabilir. Türkçe özetteki her bilgi birimini; amaç, araştırma deseni, çalışma grubu, veri toplama aracı, analiz, temel bulgu ve sonuç olarak ayırın. Abstract içinde aynı birimin hangi cümlede karşılandığını işaretleyin.
Bu kontrol birebir sözcük sırası aramaz. İngilizcede doğal anlatım için cümleler birleşebilir veya bölünebilir; ancak örneklem büyüklüğü, zaman aralığı, yöntem adı ve bulgunun yönü değişmemelidir. “Anlamlı fark bulundu” ifadesi “ilişki bulundu” biçimine dönüşürse dil doğru görünse bile bilimsel bilgi değişmiş olur.
| Bilgi birimi | Türkçe özette kontrol | Abstract içinde kontrol |
|---|---|---|
| Amaç | Araştırılan problem ve kapsam açık mı? | Purpose/aim aynı sınırı taşıyor mu? |
| Yöntem | Desen, grup ve araç doğru mu? | Method, sample ve instrument karşılıkları tutarlı mı? |
| Bulgular | En önemli sonuç ve yön belirtilmiş mi? | Sayı, yön ve anlamlılık bilgisi korunmuş mu? |
| Sonuç | Bulgudan çıkarılan temel sonuç var mı? | Yeni veya daha güçlü bir iddia eklenmiş mi? |
Anahtar kelimeleri seçin
Anahtar kelimeler yalnız tez başlığındaki sözcüklerin tekrarı olmamalıdır. Konu, yöntem, çalışma alanı ve ayırt edici kavramlar arasında denge kurun. Çok genel kelimeler bulunabilirliği azaltırken yalnız tez içinde kullanılan aşırı özel ifadeler de alandaki aramalarla eşleşmeyebilir.
Türkçe anahtar kelimeler ile İngilizce keywords aynı kavramları ve aynı sırayı mümkün olduğunca korumalıdır. Kılavuzun istediği adet, ayraç ve büyük harf biçimi uygulanmalıdır.
Sonradan eklenen bulguları özete geri taşıyın
Özet çoğu zaman araştırmanın başında yazılıp son biçimi unutulan bölümdür. Analiz yöntemi, örneklem sayısı, hipotez veya temel sonuç sonradan değiştiyse özet ve abstract eski sürümü anlatabilir. Tez tamamlandıktan sonra bu iki metni yöntem ve sonuç bölümleriyle yeniden karşılaştırın.
Tablo numarası, atıf, dipnot ve açıklanmamış kısaltma gibi ana metne bağımlı öğeler özeti tek başına okunamaz hale getirebilir. Kurum açıkça istemedikçe özetin bağımsız anlaşılması hedeflenmeli; teknik terimler korunurken gereksiz ayrıntılar çıkarılmalıdır.
Son biçim ve dil kontrolü
Son kontrolde metni yalnız yazım açısından değil, tezdeki güncel verilerle uyumu açısından da okuyun. Özet ile abstract dosyanın farklı tarihlerde hazırlanmış iki sürümünü anlatmamalıdır. Danışman düzeltmesinden sonra değişen her sayı, yöntem ve sonuç iki metinde birlikte güncellenmelidir.
- Tez başlığı, öğrenci ve danışman bilgileri doğru mu?
- Amaç-yöntem-bulgu-sonuç dengesi kurulmuş mu?
- Tezde bulunmayan iddia veya sayı eklenmiş mi?
- Kısaltmalar ilk kullanımda açıklanmış mı?
- Türkçe ve İngilizce metinler aynı bilgiyi taşıyor mu?
- Anahtar kelime sayısı ve ayıracı kılavuza uygun mu?
Sık sorulan sorular
Özette kaynak gösterilir mi?
Genellikle özetin bağımsız ve kaynak göstermeden anlaşılır olması beklenir. Ancak kesin uygulama için ilgili enstitünün kılavuzu kontrol edilmelidir.
Abstract, Türkçe özetin birebir kelime çevirisi mi olmalı?
Bilgi kapsamı aynı olmalıdır; fakat doğal ve alana uygun İngilizce için cümle yapısı değişebilir. Sayılar, yöntem, bulgular ve sonuç birbiriyle eşleşmelidir.